Zmiany organizacyjne w podmiotach leczniczych często rodzą pytanie, czy możliwe jest przeniesienie umowy zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia na inny podmiot. W praktyce może to nastąpić w drodze cesji umowy albo w wyniku następstwa prawnego związanego z przekształceniem podmiotu. Wybór właściwego trybu ma istotne znaczenie dla zachowania ciągłości realizacji świadczeń finansowanych ze środków publicznych.
Kiedy może pojawić się potrzeba cesji umowy z NFZ
W praktyce funkcjonowania podmiotów leczniczych zdarzają się sytuacje, w których dotychczasowy świadczeniodawca nie zamierza dalej wykonywać umowy zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia, a jednocześnie istnieje potrzeba zachowania ciągłości udzielania świadczeń. W takich przypadkach pojawia się pytanie, czy możliwe jest przeniesienie praw i obowiązków wynikających z umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na inny podmiot.
Konieczność rozważenia cesji umowy z NFZ pojawia się najczęściej w związku ze zmianami organizacyjnymi po stronie świadczeniodawcy. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których dochodzi do zakończenia działalności leczniczej dotychczasowego świadczeniodawcy w zakresie wykonywania umowy z NFZ, przekształcenia formy prawnej prowadzonej działalności albo przekazania prowadzenia placówki innemu podmiotowi.
Należy jednak podkreślić, że nie każda zmiana podmiotu realizującego świadczenia finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia oznacza konieczność dokonania cesji umowy. W zależności od charakteru zmian może chodzić o przeniesienie praw i obowiązków w drodze cesji albo o następstwo prawne wynikające z przekształcenia podmiotu.
Zasadnicze znaczenie ma tu charakter zmian po stronie świadczeniodawcy oraz sposób, w jaki dochodzi do przejęcia praw i obowiązków wynikających z umowy.
Cesja umowy z NFZ
Co do zasady do umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej stosuje się przepisy kodeksu cywilnego. Jednocześnie jednak ustawodawca wprowadził w tym zakresie szczególne ograniczenia. Zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przeniesienie praw i obowiązków wynikających z umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na inny podmiot wymaga co do zasady pisemnej zgody Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.
Oznacza to, że sama umowa zawarta pomiędzy dotychczasowym świadczeniodawcą a podmiotem, który miałby przejąć realizację świadczeń, nie jest wystarczająca. W przypadku braku zgody Prezesa NFZ przeniesienie praw i obowiązków nie wywołuje skutków prawnych, a więc nowy podmiot nie staje się stroną umowy z Funduszem.
W praktyce oznacza to, że cesja umowy z NFZ jest możliwa jedynie wtedy, gdy spełnione zostaną określone warunki dotyczące podmiotu, który ma przejąć realizację świadczeń.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia może wyrazić zgodę na przeniesienie praw i obowiązków w szczególności wtedy, gdy nabywca posiada status świadczeniodawcy w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach oraz spełnia wymagania przewidziane dla podmiotów realizujących świadczenia finansowane ze środków publicznych.
W praktyce istotne znaczenie ma także zachowanie ciągłości udzielania świadczeń. Co do zasady zakłada się bowiem, że podmiot przejmujący umowę powinien dysponować tym samym potencjałem wykonawczym co dotychczasowy świadczeniodawca, w szczególności w zakresie miejsca udzielania świadczeń, personelu oraz sprzętu medycznego. Dopuszczalne są pewne zmiany, jednak nie mogą one wpływać na dostępność świadczeń ani na parametry, które były oceniane przy wyborze oferty w postępowaniu konkursowym.
Następstwo prawne – kiedy zgoda NFZ nie jest potrzebna
Nie w każdej sytuacji zmiana podmiotu realizującego umowę z NFZ wymaga zgody Prezesa Funduszu na przeniesienie praw i obowiązków. Inaczej jest w przypadku zmian podmiotowych, które prowadzą do tzw. następstwa prawnego pod tytułem ogólnym.
Sytuacja taka występuje przede wszystkim w przypadku przekształceń organizacyjnych podmiotów prowadzących działalność leczniczą, w których następca prawny wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki poprzedniego podmiotu. Dotyczy to między innymi łączenia, podziału i przekształcenia spółek, przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę kapitałową czy przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową.
W takich przypadkach nie dochodzi do cesji umowy w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach, ponieważ następca prawny wstępuje w prawa i obowiązki dotychczasowego świadczeniodawcy z mocy prawa. W praktyce oznacza to, że zgoda Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na przeniesienie praw i obowiązków nie jest wymagana.
Nie oznacza to jednak, że świadczeniodawca nie ma żadnych obowiązków wobec Funduszu. Zmiana podmiotowa powinna zostać zgłoszona do NFZ wraz z dokumentami potwierdzającymi dokonane przekształcenie oraz aktualnymi danymi dotyczącymi podmiotu realizującego świadczenia.
Obowiązki informacyjne wobec NFZ
W przypadku cesji umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej konieczne jest uzyskanie zgody Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na przeniesienie praw i obowiązków wynikających z umowy. W praktyce wymaga to złożenia wspólnego wniosku przez dotychczasowego świadczeniodawcę oraz podmiot, który ma przejąć realizację świadczeń, a także przedstawienia dokumentów potwierdzających, że nabywca spełnia warunki wymagane dla świadczeniodawców NFZ.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku zmian podmiotowych prowadzących do następstwa prawnego pod tytułem ogólnym, na przykład w wyniku przekształcenia spółki czy połączenia podmiotów. W takich przypadkach zgoda Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na przeniesienie praw i obowiązków nie jest wymagana. Świadczeniodawca ma jednak obowiązek zgłoszenia zmiany podmiotowej oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających dokonane przekształcenie.
Niezależnie od charakteru zmian należy również pamiętać o obowiązkach informacyjnych wynikających z ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. W przypadku planowanych zmian podstaw formalno-prawnych prowadzenia działalności, które mogą mieć wpływ na realizację umowy, świadczeniodawca powinien poinformować o tym Fundusz z odpowiednim wyprzedzeniem.
Czy można przenieść umowę z NFZ na inny podmiot?
Zmiana podmiotu realizującego umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia jest procesem wymagającym odpowiedniego przygotowania zarówno pod względem prawnym, jak i organizacyjnym. W zależności od charakteru planowanych zmian może być konieczne przeprowadzenie cesji umowy wymagającej zgody Prezesa NFZ albo dokonanie zgłoszenia zmian wynikających z następstwa prawnego.
W praktyce oznacza to konieczność wcześniejszego zaplanowania szeregu czynności formalnych. Zmiany dotyczące podmiotu realizującego świadczenia często wymagają przygotowania dokumentów potwierdzających status świadczeniodawcy, aktualizacji wpisów w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą, przedstawienia dokumentów rejestrowych podmiotu, umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, tytułu prawnego do lokalu, a także dokumentów potwierdzających sposób przekazania potencjału wykonawczego, w szczególności w zakresie personelu, miejsca udzielania świadczeń oraz sprzętu.
W wielu przypadkach konieczne jest również złożenie odpowiednich oświadczeń dotyczących m.in. rachunku bankowego, wykonywania świadczeń samodzielnie lub przy udziale podwykonawców czy aktualnych danych identyfikacyjnych podmiotu. Jeżeli zmiany dotyczą spółki, wymagane może być również podjęcie odpowiednich uchwał korporacyjnych oraz przygotowanie dokumentów związanych z przekształceniem lub reorganizacją działalności.
Istotne znaczenie ma także zachowanie właściwych terminów. Przepisy oraz postanowienia ogólnych warunków umów z NFZ przewidują obowiązek poinformowania Funduszu o planowanych zmianach z odpowiednim wyprzedzeniem, a następnie przekazania dokumentów potwierdzających dokonane zmiany.
Z tego względu planowanie zmian dotyczących podmiotu realizującego umowę z NFZ powinno być poprzedzone analizą wymogów prawnych oraz odpowiednim przygotowaniem dokumentacji, tak aby zapewnić ciągłość realizacji świadczeń finansowanych ze środków publicznych.